{"id":170,"date":"2023-11-16T17:26:17","date_gmt":"2023-11-16T10:26:17","guid":{"rendered":"https:\/\/xuhuongai.com\/?p=170"},"modified":"2023-11-18T12:11:20","modified_gmt":"2023-11-18T05:11:20","slug":"lieu-chung-ta-co-don-doc-trong-vu-tru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/xuhuongai.com\/?p=170","title":{"rendered":"Li\u1ec7u ch\u00fang ta c\u00f3 \u0111\u01a1n \u0111\u1ed9c trong v\u0169 tr\u1ee5?"},"content":{"rendered":"\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>B\u1ea3n tin \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch v\u00e0 t\u00f3m t\u1eaft b\u1edfi n\u1ec1n t\u1ea3ng t\u1ea1o tr\u1ee3 l\u00fd \u1ea3o &#8211; <a href=\"https:\/\/about.kamimind.ai\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/about.kamimind.ai\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">KamiMind<\/a>.<\/p>\n<cite>Ngu\u1ed3n: Adam Mann, &#8220;<a href=\"https:\/\/www.technologyreview.com\/2023\/11\/13\/1082873\/the-biggest-questions-are-we-alone-in-the-universe\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">The Biggest Questions: Are we alone in the universe?<\/a>&#8220;, MIT Technology Review, 13\/11\/2023.<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1977, T\u1ea1p ch\u00ed New York Times \u0111\u0103ng m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 T\u00ecm ki\u1ebfm Th\u00f4ng minh Ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t (SETI), m\u00f4 t\u1ea3 n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 s\u1ed1ng ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Tuy SETI v\u1eabn \u0111ang \u1edf giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u v\u00e0 c\u1ea7n s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 t\u00e0i ch\u00ednh, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u ti\u1ebfn b\u1ed9 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 nhi\u1ec1u h\u00e0nh tinh ngo\u00e0i h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 vi sinh v\u1eadt c\u1ef1c \u0111\u1ecba tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng. C\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi, nh\u01b0 h\u1ecdc m\u00e1y v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00f4ng kh\u00ed v\u00e0 ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh xa x\u00f4i. M\u1eb7c d\u00f9 ch\u00fang ta \u0111ang ti\u1ebfn g\u1ea7n h\u01a1n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tri\u1ebft h\u1ecdc. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn c\u00f4 \u0111\u01a1n ho\u1eb7c ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u trong v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<details class=\"wp-block-details is-layout-flow wp-block-details-is-layout-flow\"><summary>B\u1ea3n t\u00f3m t\u1eaft ti\u1ebfng Anh<\/summary>\n<p>In 1977, physicists began the Search for Extraterrestrial Intelligence (SETI), attempting to detect radio messages from aliens. Since then, the quest to find extraterrestrial life has gained scientific traction. Astronomers have discovered numerous planets outside our solar system, expanding our understanding of potential habitats for life. The discovery of extremophile organisms on Earth, capable of surviving in extreme conditions, has also broadened the range of environments where life could exist. New technologies, such as machine learning and artificial intelligence, are being used to analyze the atmospheres of distant planets and search for chemical signatures of life. However, determining if a planet actually contains life is challenging. Future instruments, like NASA&#8217;s James Webb Space Telescope, may provide more insight. Despite the progress, the question of whether we are alone in the universe remains a philosophical one.<\/p>\n<\/details>\n\n\n\n<details class=\"wp-block-details is-layout-flow wp-block-details-is-layout-flow\"><summary>B\u1ea3n d\u1ecbch Anh &#8211; Vi\u1ec7t<\/summary>\n<p>N\u0103m 1977, T\u1ea1p ch\u00ed New York Times \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft mang t\u1ef1a \u0111\u1ec1 &#8220;T\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 c\u00f4 \u0111\u01a1n v\u0169 tr\u1ee5&#8221;, m\u00f4 t\u1ea3 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111\u1ec3 b\u1eaft s\u00f3ng radio t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i h\u00e0nh tinh. D\u1ef1 \u00e1n n\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 T\u00ecm ki\u1ebfm Th\u00f4ng minh Ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t (SETI), v\u1eabn \u0111ang \u1edf giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9 n\u1ed7 l\u1ef1c n\u00e0y \u0111ang \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p v\u00e0 Qu\u1ed1c h\u1ed9i r\u1eb1ng \u00fd t\u01b0\u1edfng n\u00e0y \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i tr\u1ee3. <\/p>\n\n\n\n<p>Nhi\u1ec7m v\u1ee5 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh xem c\u00f3 ai ho\u1eb7c c\u00e1i g\u00ec \u1edf ngo\u00e0i kia \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u1ecb th\u1ebf khoa h\u1ecdc l\u1edbn h\u01a1n trong g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 k\u1ec3 t\u1eeb khi b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n. L\u00fac \u0111\u00f3, nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t h\u00e0nh tinh n\u00e0o ngo\u00e0i h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta. B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng thi\u00ean h\u00e0 \u0111ang ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y nh\u1eefng h\u00e0nh tinh \u0111a d\u1ea1ng. \u0110\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u00e0nh tinh ch\u00fang ta tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, trong khi b\u1eb1ng ch\u1ee9ng ng\u00e0y nay cho th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00f3 nhi\u1ec1u m\u1eb7t tr\u0103ng \u1edf ngo\u1ea1i vi h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 n\u01b0\u1edbc ng\u1ea7m. <\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 ph\u1ea1m vi c\u00e1c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u0169ng \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng nh\u1edd v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00e1c lo\u00e0i vi sinh v\u1eadt c\u1ef1c \u0111\u1ecba, c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i trong nh\u1eefng n\u01a1i nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao h\u01a1n, m\u1eb7n h\u01a1n, axit h\u01a1n v\u00e0 ph\u00f3ng x\u1ea1 h\u01a1n so v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3, bao g\u1ed3m c\u1ea3 c\u00e1c sinh v\u1eadt s\u1ed1ng xung quanh c\u00e1c khe nhi\u1ec7t d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fang ta \u0111ang ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn g\u1ea7n h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u xem th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ed1ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ef1c s\u1ef1 ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. C\u00f4ng c\u1ee5 m\u1edbi, bao g\u1ed3m h\u1ecdc m\u00e1y v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u00ecn xa h\u01a1n nh\u1eefng quan ni\u1ec7m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u g\u00ec t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 s\u1ed1ng. C\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 t\u01b0\u01a1ng lai s\u1ebd ki\u1ec3m tra kh\u00f4ng kh\u00ed c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh xa x\u00f4i v\u00e0 qu\u00e9t m\u1eabu t\u1eeb h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi g\u1ea7n nh\u1eb1m xem ch\u00fang c\u00f3 ch\u1ee9a c\u00e1c ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng trong t\u1ef7 l\u1ec7 ph\u00f9 h\u1ee3p \u0111\u1ec3 c\u00e1c sinh v\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u00f4ng. <\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;T\u00f4i ngh\u0129 trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ch\u00fang ta, ch\u00fang ta s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3,&#8221; Ravi Kopparapu, m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc h\u00e0nh tinh h\u1ecdc t\u1ea1i Trung t\u00e2m Bay v\u0169 tr\u1ee5 Goddard c\u1ee7a NASA t\u1ea1i Maryland, n\u00f3i. &#8220;Ch\u00fang ta s\u1ebd bi\u1ebft c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c kh\u00f4ng.&#8221; <\/p>\n\n\n\n<p>Trong khi con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed d\u00e0i v\u1ec1 vi\u1ec7c suy \u0111o\u00e1n v\u1ec1 c\u00e1c th\u1ebf gi\u1edbi xa x\u00f4i, trong ph\u1ea7n l\u1edbn th\u1eddi gian \u0111\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng th\u1ef1c t\u1ebf th\u00ec \u00edt c\u00f3 s\u1eb5n. C\u00e1c h\u00e0nh tinh \u0111\u1ea7u ti\u00ean xung quanh c\u00e1c ng\u00f4i sao kh\u00e1c &#8211; \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 h\u00e0nh tinh ngo\u00e0i h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi &#8211; \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1990, nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn khi k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u00f4ng gian Kepler c\u1ee7a NASA \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng v\u00e0o n\u0103m 2009, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Kepler \u0111\u00e3 theo d\u00f5i c\u1ea9n th\u1eadn h\u00e0ng tr\u0103m ngh\u00ecn ng\u00f4i sao, t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng gi\u1ea3m nh\u1ecf trong \u0111\u1ed9 s\u00e1ng c\u1ee7a ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 ra c\u00e1c h\u00e0nh tinh \u0111i qua ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. Nhi\u1ec7m v\u1ee5 n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u00fap s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng h\u00e0nh tinh ngo\u00e0i h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn t\u0103ng t\u1eeb m\u1ed9t v\u00e0i c\u00e1i \u0111\u1ebfn h\u01a1n 5.500 c\u00e1i. <\/p>\n\n\n\n<p>Kepler \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ec3 gi\u00fap x\u00e1c \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 ph\u1ed5 bi\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh gi\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t xoay quanh c\u00e1c ng\u00f4i sao gi\u1ed1ng nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, \u1edf kho\u1ea3ng c\u00e1ch ph\u00f9 h\u1ee3p \u0111\u1ec3 c\u00f3 n\u01b0\u1edbc l\u1ecfng tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a ch\u00fang (v\u00f9ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 v\u00f9ng Goldilocks). M\u1eb7c d\u00f9 cho \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t n\u00e0o ho\u00e0n h\u1ea3o nh\u01b0 ch\u00fang ta, nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 th\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n c\u00f3 c\u0103n c\u1ee9 v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i. \u01af\u1edbc t\u00ednh t\u1ed1t nh\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ea1i cho th\u1ea5y t\u1eeb 10% \u0111\u1ebfn 50% s\u1ed1 ng\u00f4i sao gi\u1ed1ng nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 h\u00e0nh tinh gi\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta, d\u1eabn \u0111\u1ebfn nh\u1eefng con s\u1ed1 khi\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc ng\u1ea1c nhi\u00ean. <\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;N\u1ebfu l\u00e0 50%, th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean, ph\u1ea3i kh\u00f4ng?&#8221; Jessie Christiansen, m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n t\u1ea1i Caltech \u1edf Pasadena, California, n\u00f3i. &#8220;Trong thi\u00ean h\u00e0 c\u00f3 h\u00e0ng t\u1ef7 ng\u00f4i sao gi\u1ed1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi, v\u00e0 n\u1ebfu m\u1ed9t n\u1eeda trong s\u1ed1 ch\u00fang c\u00f3 h\u00e0nh tinh gi\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i h\u00e0ng t\u1ef7 h\u00e0nh tinh \u0111\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 sinh s\u1ed1ng.&#8221; <\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00f3 ai \u1edf nh\u00e0 kh\u00f4ng? <\/strong><br><br>X\u00e1c \u0111\u1ecbnh xem nh\u1eefng h\u00e0nh tinh n\u00e0y th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u1ee9a c\u00e1c h\u00ecnh th\u00e1i s\u1ed1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t nhi\u1ec7m v\u1ee5 d\u1ec5 d\u00e0ng. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ea3i thu gi\u1eef \u00e1nh s\u00e1ng m\u1edd t\u1eeb m\u1ed9t h\u00e0nh tinh ngo\u00e0i h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi v\u00e0 ph\u00e2n t\u00e1n n\u00f3 th\u00e0nh c\u00e1c b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng th\u00e0nh ph\u1ea7n, qu\u00e9t t\u00ecm c\u00e1c d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n v\u00e0 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c lo\u1ea1i h\u00f3a ch\u1ea5t kh\u00e1c nhau. M\u1eb7c d\u00f9 c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n mu\u1ed1n t\u1eadp trung v\u00e0o c\u00e1c ng\u00f4i sao gi\u1ed1ng nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, nh\u01b0ng vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n v\u1ec1 m\u1eb7t k\u1ef9 thu\u1eadt. K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u00f4ng gian James Webb (JWST) m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a NASA hi\u1ec7n \u0111ang nh\u1eafm m\u1ee5c ti\u00eau v\u00e0o c\u00e1c h\u00e0nh tinh xung quanh c\u00e1c ng\u00f4i sao nh\u1ecf h\u01a1n, l\u1ea1nh h\u01a1n v\u00e0 \u0111\u1ecf h\u01a1n so v\u1edbi M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 M dwarf. Nh\u1eefng n\u01a1i nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 th\u1ec3 th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 sinh s\u1ed1ng, nh\u01b0ng hi\u1ec7n t\u1ea1i, ch\u1eb3ng ai ch\u1eafc ch\u1eafn. <\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 c\u00f3 n\u01b0\u1edbc l\u1ecfng tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a ch\u00fang, c\u00e1c h\u00e0nh tinh quanh ng\u00f4i sao M c\u1ea7n ph\u1ea3i qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o g\u1ea7n v\u1edbi ng\u00f4i sao c\u1ee7a ch\u00fang &#8211; nh\u1eefng ng\u00f4i sao n\u00e0y th\u01b0\u1eddng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh h\u01a1n M\u1eb7t Tr\u1eddi, ph\u00e1t ra c\u00e1c c\u00fa s\u00e9t m\u1ea1nh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u1ea5t c\u00e1c kh\u00ed quy\u1ec3n v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t kh\u00f4 c\u1eb1n. JWST \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u Trappist-1, m\u1ed9t M dwarf c\u00e1ch xa 40 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng v\u1edbi b\u1ea3y h\u00e0nh tinh \u0111\u00e1 nh\u1ecf, b\u1ed1n trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 \u1edf kho\u1ea3ng c\u00e1ch ph\u00f9 h\u1ee3p \u0111\u1ec3 c\u00f3 n\u01b0\u1edbc l\u1ecfng. Hai h\u00e0nh tinh ngo\u1ea1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u00ed quy\u1ec3n, nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111ang h\u00e1o h\u1ee9c ch\u1edd \u0111\u1ee3i k\u1ebft qu\u1ea3 quan s\u00e1t JWST t\u1eeb ba h\u00e0nh tinh ti\u1ebfp theo. H\u1ecd mu\u1ed1n bi\u1ebft li\u1ec7u ngay c\u1ea3 nh\u1eefng h\u00e0nh tinh \u1edf ngo\u00e0i v\u00f9ng s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 kh\u00ed quy\u1ec3n hay kh\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 s\u1ef1 quan t\u00e2m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c quanh c\u00e1c ng\u00f4i sao lo\u1ea1i M, v\u00ec ch\u00fang ph\u1ed5 bi\u1ebfn h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u so v\u1edbi ng\u00f4i sao c\u00f9ng k\u00edch th\u01b0\u1edbc v\u1edbi M\u1eb7t Tr\u1eddi. &#8220;N\u1ebfu h\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u1eb1ng ch\u00fang gi\u1eef c\u00e1c kh\u00ed quy\u1ec3n, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 t\u0103ng g\u1ea5p tr\u0103m l\u1ea7n di\u1ec7n t\u00edch c\u00f3 th\u1ec3 sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u00e0,&#8221; nh\u01b0 Christiansen n\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi ch\u00fang ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t h\u00e0nh tinh tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, ch\u00fang ta s\u1ebd mu\u1ed1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng manh m\u1ed1i h\u00f3a h\u1ecdc v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a n\u00f3. K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng James Webb kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 nh\u1ea1y \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, nh\u01b0ng c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t trong t\u01b0\u01a1ng lai nh\u01b0 K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng C\u1ef1c l\u1edbn, K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Giant Magellan v\u00e0 K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng 30 Meter &#8211; d\u1ef1 ki\u1ebfn \u200b\u200bs\u1ebd b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu th\u1eadp d\u1eef li\u1ec7u v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 2030 &#8211; c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n t\u00e1ch c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a nh\u1eefng h\u00e0nh tinh tr\u00f4ng gi\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t g\u1ea7n \u0111\u00f3. Th\u00f4ng tin t\u1eeb c\u00e1c m\u1ee5c ti\u00eau xa h\u01a1n s\u1ebd ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ebfn nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1edd hi\u1ec7u ti\u1ebfp theo c\u1ee7a NASA, \u0110\u00e0i quan s\u00e1t Th\u1ebf gi\u1edbi Sinh s\u1ed1ng tr\u00ean kh\u00f4ng gian, d\u1ef1 ki\u1ebfn \u200b\u200bs\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng v\u00e0o cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 2030 ho\u1eb7c \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 2040. K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng n\u00e0y s\u1ebd s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t m\u00e0n ch\u1eafn ng\u00f4i sao b\u00ean ngo\u00e0i ho\u1eb7c m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 g\u1ecdi l\u00e0 m\u1ed9t coronagraph \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i c\u1ee7a ng\u00f4i sao v\u00e0 t\u1eadp trung v\u00e0o \u00e1nh s\u00e1ng m\u1edd h\u01a1n c\u1ee7a h\u00e0nh tinh v\u00e0 c\u00e1c d\u1ea5u v\u00e2n h\u00f3a h\u1ecdc ti\u1ec1m n\u0103ng c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee5 th\u1ec3 m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc n\u00ean t\u00ecm ki\u1ebfm v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111ang tranh lu\u1eadn. L\u00fd t\u01b0\u1edfng nh\u1ea5t, h\u1ecd mu\u1ed1n t\u00ecm th\u1ea5y nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u s\u1ed1ng &#8211; c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc, metan v\u00e0 carbon dioxide c\u00f3 m\u1eb7t v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 trong th\u1ef1c t\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng r\u00f5 r\u00e0ng, v\u00ec Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n khi c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng nh\u01b0ng c\u00e1c h\u1ee3p ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc kh\u00e1c nhau \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<br><br>&#8220;B\u1ea1n c\u00f3 mu\u1ed1n n\u00f3 ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t th\u1eddi k\u1ef3 Archaean, nh\u01b0 2 ho\u1eb7c 3 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc?&#8221; Kopparapu h\u1ecfi. &#8220;Ho\u1eb7c t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 Neoproterozoic, khi c\u00f3 m\u1ed9t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t b\u1ecb \u0111\u00f3ng b\u0103ng? Ho\u1eb7c b\u1ea1n mu\u1ed1n ph\u00e1t hi\u1ec7n Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ea1i, khi c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u oxy t\u1ef1 do, ozone, n\u01b0\u1edbc v\u00e0 CO2?&#8221;<br><br>G\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1ef1 ph\u1ea5n kh\u00edch khi K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng James Webb ph\u00e1t hi\u1ec7n dimetyl sulfide, m\u1ed9t ph\u00e2n t\u1eed ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra b\u1edfi c\u00e1c sinh v\u1eadt s\u1ed1ng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang ta, tr\u00ean m\u1ed9t h\u00e0nh tinh ngo\u00e0i h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi g\u1ea7n 9 l\u1ea7n k\u00edch th\u01b0\u1edbc Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u00e0 c\u00e1ch xa 120 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. K\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn, l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt t\u00ednh ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p nh\u01b0 v\u1eady. N\u1ebfu dimetyl sulfide th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t trong kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a h\u00e0nh tinh, \u00e1nh s\u00e1ng sao c\u0169ng s\u1ebd ph\u00e1 v\u1ee1 n\u00f3 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh etan, m\u1ed9t ph\u00e2n t\u1eed ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn th\u1ea5y. &#8220;Kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00ed duy nh\u1ea5t l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u s\u1ed1ng,&#8221; Kopparapu n\u00f3i. &#8220;B\u1ea1n c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u00ecn th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p c\u1ee7a ch\u00fang.&#8221; N\u0103m ngo\u00e1i, anh v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 m\u1ed9t b\u00e1o c\u00e1o nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng b\u1ea5t k\u1ef3 ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t trong ng\u1eef c\u1ea3nh c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng sao v\u00e0 h\u00e0nh tinh c\u1ee7a n\u00f3, v\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 ch\u1ec9 tr\u1ecf \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ed1ng nh\u01b0ng c\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch thay th\u1ebf.<br><br><strong>T\u1ea1i sao \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y &#8211; l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t m\u1ed9t c\u00e1ch x\u00e1c \u0111\u1ecbnh gi\u1eefa s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ef1 kh\u00f4ng s\u1ed1ng &#8211; l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u0169, cho d\u00f9 b\u1ea1n \u0111ang nh\u00ecn v\u00e0o c\u00e1c h\u00e0nh tinh xa x\u00f4i hay th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 th\u1ec3 s\u1edbm nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u1eeb c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt thu\u1eadt to\u00e1n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u00e1c m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 qu\u00e1 ph\u1ee9c t\u1ea1p \u0111\u1ec3 n\u00e3o b\u1ed9 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u. Trong c\u00e1c th\u1eed nghi\u1ec7m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, Robert Hazen v\u00e0 \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ea5y 134 m\u1eabu s\u1ed1ng v\u00e0 kh\u00f4ng s\u1ed1ng (bao g\u1ed3m d\u1ea7u m\u1ecf, thi\u00ean th\u1ea1ch gi\u00e0u cacbon, h\u00f3a th\u1ea1ch c\u1ed5 \u0111\u1ea1i v\u00e0 m\u1ed9t con ong \u0111\u00e3 bay v\u00e0o ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a h\u1ecd), bay h\u01a1i ch\u00fang v\u00e0 ph\u00e2n t\u00e1n c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a ch\u00fang. Kho\u1ea3ng 500.000 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh trong c\u1ea5u tr\u00fac ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a m\u1ed7i m\u1eabu v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1y qua m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ecdc m\u00e1y.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Khi ch\u00fang ta nh\u00ecn v\u00e0o nh\u1eefng 500.000 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, c\u00f3 nh\u1eefng m\u1eabu ri\u00eang bi\u1ec7t c\u1ee7a sinh v\u1eadt s\u1ed1ng v\u00e0 m\u1eabu ri\u00eang bi\u1ec7t c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eadt kh\u00f4ng s\u1ed1ng,&#8221; Hazen, m\u1ed9t nh\u00e0 kho\u00e1ng v\u1eadt h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e0 sinh h\u1ecdc v\u0169 tr\u1ee5 t\u1ea1i H\u1ecdc vi\u1ec7n Carnegie cho Khoa h\u1ecdc, n\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi ph\u1ea7n m\u1ec1m \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n tr\u00ean 70% c\u00e1c m\u1eabu, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn ra v\u1edbi \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c 90% m\u1eabu c\u00f2n l\u1ea1i c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c sinh h\u1ecdc. Thi\u1ebft b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 ph\u00e2n t\u00e1n c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c m\u1eabu c\u00f3 \u0111\u1ed9 d\u00e0i kho\u1ea3ng b\u1ea3y inch, nh\u1ecf h\u01a1n \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi \u0111i trong c\u00e1c nhi\u1ec7m v\u1ee5 \u0111\u1ebfn c\u00e1c th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng g\u1ea7n nh\u01b0 Europa c\u1ee7a Sao M\u1ed9c ho\u1eb7c Enceladus c\u1ee7a Sao Th\u1ed5. Xe \u0111\u1ed5 b\u1ed9 Perseverance c\u1ee7a NASA mang theo m\u1ed9t thi\u1ebft b\u1ecb t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 l\u00ean sao H\u1ecfa, v\u00ec v\u1eady Hazen ngh\u0129 r\u1eb1ng thu\u1eadt to\u00e1n h\u1ecdc m\u00e1y c\u1ee7a nh\u00f3m \u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh \u0111\u1ec3 l\u1ecdc qua d\u1eef li\u1ec7u v\u00e0 \u0111i s\u0103n c\u00e1c h\u00ecnh th\u00e1i s\u1ed1ng ho\u1eb7c t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3. V\u00e0 v\u00ec ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed1i quan h\u1ec7 ph\u00e2n t\u1eed ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u00e1c h\u1ee3p ch\u1ea5t h\u1eefu c\u01a1 c\u1ee5 th\u1ec3 nh\u01b0 DNA ho\u1eb7c amino axit, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong c\u00e1c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng kh\u00e1c, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 cho ph\u00e9p c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 s\u1ed1ng ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c \u1ee9ng d\u1ee5ng h\u1ecdc m\u00e1y c\u0169ng \u0111ang b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong SETI, m\u00e0 trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n h\u01b0\u1edbng t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n v\u1ec1 nh\u1eefng lo\u00e0i ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t s\u1eed d\u1ee5ng c\u00f4ng c\u1ee5 so v\u1edbi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. H\u1ea7u h\u1ebft trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y \u0111ang t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft c\u00f4ng ngh\u1ec7, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1eeb xa v\u1ec1 c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n thi\u1ebft b\u1ecb thi\u00ean v\u0103n&#8221;, theo Sofia Sheikh thu\u1ed9c Vi\u1ec7n SETI. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 t\u00edn hi\u1ec7u radio, nh\u01b0ng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 bao g\u1ed3m nh\u1eefng th\u1ee9 nh\u01b0 xung laser quang h\u1ecdc, d\u1ef1 \u00e1n k\u1ef9 thu\u1eadt tr\u00ean kh\u00f4ng gian l\u1edbn, \u00f4 nhi\u1ec5m kh\u00f4ng kh\u00ed, ho\u1eb7c th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 c\u00e1c m\u1eabu th\u0103m d\u00f2 nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111i v\u00e0o h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta. <\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i C\u01a1 s\u1edf Zwicky Transient g\u1ea7n San Diego, California, n\u01a1i li\u00ean t\u1ee5c t\u00ecm ki\u1ebfm to\u00e0n b\u1ed9 b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00eam \u0111\u1ec3 ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1eefng tia s\u00e1ng ng\u1eafn \u0111\u1ebfn t\u1eeb c\u00e1c ngu\u1ed3n kh\u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh, c\u00e1c k\u1ef9 s\u01b0 \u0111ang d\u1ea1y tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o nh\u1eadn d\u1ea1ng c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c mong \u0111\u1ee3i t\u1eeb hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean. &#8220;\u1ede \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi,&#8221; Ashish Mahabal, m\u1ed9t nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u1eef li\u1ec7u t\u1ea1i Caltech n\u00f3i. C\u00e1c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap kh\u00e1m ph\u00e1 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi l\u1ea1 ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3, m\u1ed9t ng\u00f4i sao \u0111\u01b0\u1ee3c bao quanh b\u1edfi nh\u1eefng t\u1ea5m pin n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 cung c\u1ea5p cho m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i ngo\u1ea1i h\u00e0nh tinh \u0111\u00f2i h\u1ecfi n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng m\u1ea1nh m\u1ebd.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a SETI hy v\u1ecdng r\u1eb1ng b\u1eb1ng c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 nh\u01b0 v\u1eady, h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap v\u01b0\u1ee3t qua m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn nh\u00e2n lo\u1ea1i. H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eadn ra r\u1eb1ng k\u1ef3 v\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 nh\u1eefng sinh v\u1eadt ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf b\u1edfi kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a ch\u00fang ta. V\u00ed d\u1ee5, vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ea5m pin m\u1eb7t tr\u1eddi ngo\u1ea1i h\u00e0nh tinh kh\u1ed5ng l\u1ed3 th\u01b0\u1eddng &#8220;d\u1ef1a tr\u00ean gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 nhu c\u1ea7u n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u0103ng m\u1ed9t c\u00e1ch m\u0169 l\u00e2n&#8221;, nh\u01b0 Sheikh n\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1edfi v\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1m ph\u00e1, nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f2n xa. Tuy nhi\u00ean, cu\u1ed1i c\u00f9ng, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 s\u1ef1 c\u00f4 \u0111\u01a1n v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tri\u1ebft h\u1ecdc. <\/p>\n\n\n\n<p>Trong h\u1ea7u h\u1ebft l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i, ch\u00fang ta kh\u00f4ng tin r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u00f4 \u0111\u01a1n. Ch\u00fang ta \u0111\u00e3 l\u1ea5p \u0111\u1ea7y b\u1ea7u tr\u1eddi b\u1eb1ng c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n, qu\u00e1i v\u1eadt v\u00e0 nh\u1eefng sinh v\u1eadt huy\u1ec1n tho\u1ea1i. Ch\u1ec9 trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u lo l\u1eafng v\u1ec1 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a m\u00ecnh trong v\u0169 tr\u1ee5. Nh\u01b0ng li\u1ec7u c\u00f3 hay kh\u00f4ng b\u1ea5t k\u1ef3 ph\u1ea7n n\u00e0o kh\u00e1c trong v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng s\u1ef1 s\u1ed1ng, v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00f3 l\u00e0 ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a ch\u00fang ta. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn c\u00f4 \u0111\u01a1n ho\u1eb7c ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tuy\u1ec7t v\u1eddi v\u00e0 k\u1ef3 di\u1ec7u xung quanh ch\u00fang ta.<\/p>\n<\/details>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u1edbi, nh\u01b0 h\u1ecdc m\u00e1y v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 nh\u00e2n t\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00f4ng kh\u00ed v\u00e0 ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh xa x\u00f4i. M\u1eb7c d\u00f9 ch\u00fang ta \u0111ang ti\u1ebfn g\u1ea7n h\u01a1n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng ngo\u00e0i tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tri\u1ebft h\u1ecdc. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn c\u00f4 \u0111\u01a1n ho\u1eb7c ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 di\u1ec7u trong v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[70,17,74,75,72,73,71],"class_list":["post-170","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ai-news","tag-he-mat-troi","tag-hoc-may","tag-kham-pha-thien-van-hoc","tag-phan-tu-hoa-hoc","tag-sinh-vat-song-ngoai-vu-tru","tag-tien-bo-cong-nghe","tag-tim-kiem-su-song"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=170"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":434,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/170\/revisions\/434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/xuhuongai.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}